Η Ορθόδοξη Εκκλησία στις 4 Δεκεμβρίου τιμά την μνήμη της αγίας Βαρβάρας.
Λέμε η Ορθόδοξη Εκκλησία γιατί στην Καθολική Εκκλησία, λόγω αμφιβολιών για
την ιστορικότητα του βίου της, στην αναθεώρηση του 1969 αφαιρέθηκαν η ιστορία
και το όνομα της από το Γενικό Ρωμαϊκό Ημερολόγιο, όχι όμως και από τον
κατάλογο των αγίων της Καθολικής Εκκλησίας.
Οι πιστοί θέλουν την αγία Βαρβάρα προστάτιδα των παρθένων, των παιδιών από
κακές παιδικές αρρώστιες (βλογιά), των ψυχορραγούντων, των αρχιτεκτόνων, των
σταφιδεργατών, των βιβλιοθηκαρίων, των οικοδόμων, των στρατιωτικών μηχανικών,
των μαθηματικών -κατά την καθολική πίστη, των ναυτεργατών, των μεταλλωρύχων,
των ανθρακωρύχων και των εργαζόμενων σε λατομεία, υπόγεια έργα, σήραγγες και
ορυχεία, και όσων εργάζονται με κίνδυνο αιφνιδίου και βιαίου θανάτου.
Υπάρχει ακόμη μοναστηριακή παράδοση που επιβάλλει να γίνεται προσευχή με
κομποσχοίνι στην Αγία Βαρβάρα για την αποτροπή αιφνιδίου θανάτου (είναι βαριά η
καλογερική!).
Η αγία Βαρβάρα καθιερώθηκε ως προστάτιδα του Πυροβολικού το 1829. Τα πυρά
του Πυροβολικού μπορούν να παραλληλιστούν με τον κεραυνό του χριστιανικού
θεού (αναισχύντως γαρ καταχρώμενος των δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας του Δία και
του Θωρ) για να τιμωρήσει τον δήμιο-πατέρα της ο οποίος αποκεφάλισε για την
χριστιανική της πίστη, την εν ευθέτω χρόνω αγία.
Τότε λοιπόν, εκείνα τα πρώτα δύσκολα χρόνια της Ελλάδας κερνούσαν στην γιορτή
της Βαρβάρας κονιάκ και λουκουμάδες. Αχ, οι παλιές καλές εποχές!

Κατά τα νεότερα χρόνια η αγία Βαρβάρα, θεωρήθηκε προστάτιδα της Ελλάδας λόγω
των γνωστών Δεκεμβριανών, την ημέρα της μνήμης της αγίας, στις 4 Δεκεμβρίου
1944 στου Μακρυγιάννη στην Αθήνα.
Στους βίους αγίων αναφέρεται ότι η Βαρβάρα ήταν ένα όμορφο κορίτσι που έζησε
στην πόλη της Νικομήδειας στη Μικρά Ασία, όταν Αυτοκράτορας της Ρώμης ήταν ο
Μαξιμιανός από το 285 έως το 305.
Ο Διόσκορος, ο φανατικά εθνικός πατέρας της, την είχε κλεισμένη σε ένα πύργο
προκειμένου να τη διαφυλάξει από τους μνηστήρες. Ο ίδιος λέγεται πως με ζήλο
εραστή φρόντιζε η κόρη του να απέχει από οποιαδήποτε μορφή κοινωνικής ζωής.
Ωστόσο, η κοπέλα μυστικά προσηλυτίστηκε στο Χριστιανισμό. Μια χριστιανή
θεραπαινίδα ανέλαβε την ανατροφή και διαπαιδαγώγησή της και απ’αυτήν σίγουρα
μυήθηκε στην κατά θεόν ζωή.
Ο πατέρας της όταν διέταξε να χτιστεί για αυτή ένα λουτρό, ούτως ώστε να μην
χρειάζεται να χρησιμοποιεί τα δημόσια λουτρά, και ενώ το σχέδιο για το λουτρό
προέβλεπε αρχικά δύο παράθυρα, η Βαρβάρα εγκατέστησε άλλο ένα για να τιμήσει
την Αγία Τριάδα εκμυστηρευόμενη τον λόγο στον πατέρα της. Τότε εκείνος,
βλέποντας αυτή την αλλαγή, εξεμάνη και διέταξε να την παραδώσουν στον Ρωμαίο
Έπαρχο κατά τους διωγμούς των χριστιανών. Ο Έπαρχος θαυμάζοντας την ομορφιά
της 33χρονης προσπάθησε στην αρχή να την μεταπείσει, βλέποντας όμως ότι εκείνη
ήταν ανένδοτη την υπέβαλε σε μαρτύρια.
Τελικά, ο Έπαρχος διέταξε τον αποκεφαλισμό της, και όρισε να εκτελέσει την ποινή
ο ίδιος ο πατέρας της, που ήταν και επιθυμία του. Την στιγμή όμως που είχε
αποτελειώσει το έγκλημά του, ο θεός τον κατακεραύνωσε.
Ο τόπος και ο χρόνος του μαρτυρίου της αγίας Βαρβάρας είναι άγνωστα. Κατά την
Ορθόδοξη Εκκλησία έζησε από το 273 έως το 306, στη Νικομήδεια
Άλλοι λένε πως μαρτύρησε στη Νικομήδεια της Βιθυνίας το 210 (πολύ πριν
γεννηθεί!), ή στην Ηλιούπολη (σημερινή Baalbek) στο Λίβανο το 360 (54 χρόνια
μετά θάνατον!), αναφέρεται δε και η Τοσκάνη, εκδοχή κάποιων καθολικών (που
δικαίως την έχουν γιά προστάτιδα των μαθηματικών).
ΤΟ ΑΡΧΕΤΥΠΟ ΤΗΣ ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΗΣ ΚΟΡΗΣ
Επειδή στις περισσότερες αγιογραφίες, αλλά και σε πίνακες η αγία Βαρβάρα
εικονίζεται κλεισμένη σε πύργο και ο θρύλος αναφέρει πως ήταν πολύ όμορφη,
αναλυτές πιστεύουν πως το παραμύθι της Ραπουνζέλ, είναι μια τροποποιημένη, με
βάση τα γερμανικά ήθη και έθιμα αφήγηση του θρύλου της αγίας Βαρβάρας.
Tο μοτίβο της φυλακισμένης κόρης σ΄έναν πύργο, προκειμένου να προστατευθεί η
ομορφιά και η παρθενιά της είναι συνηθισμένο σε ευρωπαϊκούς μύθους και
αποτέλεσε την βάση για πολλά από τα παραμύθια του Μεσαίωνα.
Χαρακτηριστικό είναι και το γερμανικό παραμύθι της Maid Maleen που δημοσίευσαν
οι αδερφοί Γκριμ στην συλλογή του 1850.
Οι προσφορές στην αγία Βαρβάρα και η σύνδεση με την θεά Εκάτη
Για να «γλυκάνουν» την αγία Βαρβάρα σε πολλά μέρη του τόπου μας, την ημέρα της
γιορτής της, προσέφεραν τη βαρβάρα, μια γλυκιά νηστίσιμη σούπα από σιτάρι,
σταφίδες, σουσάμι, καρύδια, και άλλους σπόρους. Η γλυκιά σούπα «βαρβάρα», που
μοιάζει με το κολλυβόζουμο, είναι ένα έθιμο πανάρχαιο. Στην Δυτική Θράκη το
γλυκό γίνεται με κοπανισμένο σε γουδί σιτάρι, το οποίο βράζεται και ανακατεύεται
με κοπανισμένο, ψημένο σουσάμι, αμύγδαλα, καρύδια και γλυκαίνεται με πετιμέζι,
χυμό ροδιών, χουρμάδες, σύκα ή ζάχαρη.

Στους χριστιανούς η παρασκευή της βαρβάρας λέγεται ότι καθιερώθηκε από το εξής
περιστατικό: Ο σατανικός νους του Διόσκουρου, πατέρα της Βαρβάρας, είχε
συλλάβει ένα δόλιο και αποτρόπαιο σχέδιο για την εξόντωση των χριστιανών της
περιοχής του. Κάλεσε όλους τους αρτοποιούς της περιοχής του να βάλουν δηλητήριο
στο ψωμί που θα παρασκεύαζαν, όπως και οι πωλητές τροφίμων στα τρόφιμα που θα
πωλούσαν.
Το μυστικό αυτό το έμαθε η κόρη του η Βαρβάρα, και ειδοποίησε τους χριστιανούς
να μην αγοράσουν ψωμί και τρόφιμα, και να πορευτούν με τα υπολείμματα που είχαν
στα σπίτια τους. Έτσι κάθε χριστιανική οικογένεια μαγείρεψε ό,τι πρόχειρο της
βρέθηκε στο σπίτι. Επειδή όμως τα τρόφιμα που τους είχαν απομείνει ήταν πολύ λίγα
και κάθε είδος από μόνο του δεν έφτανε για μια σωστή μαγειριά, έβαλαν στην
κατσαρόλα λίγο από όλα, κι όλα μαζί τα μαγείρεψαν. Έτσι χάρη στη Βαρβάρα
σώθηκαν, και από τότε σε ανάμνηση καθιερώθηκε στη γιορτή της να μαγειρεύουν
την «βαρβάρα» που είναι γλυκό και φαγητό μαζί.
Το ίδιο γλυκό, το οποίο μοιράζουν σε γείτονες, κάνουν και οι Έλληνες μουσουλμάνοι
της Θράκης γιορτάζοντας την Ημέρα του Ασουρέ (τον πρώτο μήνα του Ισλαμικού
ημερολογίου Μουχαρέμ). Λέγεται ότι η καταγωγή του είναι από το γεύμα που
έφτιαξε και μοίρασε ο Νώε στο τέλος του κατακλυσμού απ΄όσους σπόρους είχαν
μείνει στην Κιβωτό.

Όμως, το συγκεκριμένο έθιμο, το οποίο τηρείται και στις πόλεις της Ιωνίας (σημερινή
Μικρά Ασία) έχει τις ρίζες του στη θεά Εκάτη.
Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία, η Εκάτη εμφανίζεται ως χθόνια θεότητα, ενώ
απεικονίζεται σε σχέδια πάνω σε αγγεία κρατώντας δυο πυρσούς. Όπως αναφέρει ο
Ησιόδος στην Θεογονία, η θεά ασκούσε την κυριαρχία της από την εποχή των
Τιτάνων πριν πάρει την εξουσία ο Ζευς και η τάξη του. Ο νέος κυβερνήτης του
κόσμου την τίμησε, αφήνοντάς την στο αρχικό μεγαλείο της, και περισσότερο απ'
όλους δίνοντας της υπέροχα δώρα, μερίδιο απο την γή,τη θάλασσα και τον έναστρο
ουρανό. Στην αρχαιότητα ήταν συνδεδεμένη με τα Ελευσίνια μυστήρια. Λέγεται ότι
βοήθησε τη θεά Δήμητρα στην αναζήτηση της Περσεφόνης και μετά την επανένωσή
τους έγινε συνοδός της Περσεφόνης και σύντροφος του Άδη.
Η περιοχή καταγωγής της λατρείας της είναι άγνωστη, ωστόσο εικάζεται πως ήταν
δημοφιλής στη Θράκη όπου στα τρίστρατα προσφέροντα τα Εκαταία δείπνα, οι
προσφορές δηλαδή των πιστών της, τις οποίες μπορούσαν να καταναλώσουν οι
ζητιάνοι. Δεν είναι τυχαίο πάντως που το συγκεκριμένο γλυκό προσφέρεται στην αρχή του χειμώνα το τέλος των γεωργικών εργασιών και την αποθήκευση των
προμηθειών.